یادداشت: افغانستان؛ میدان تقابل قدرت‌های بزرگ و ضرورت اتحاد منطقه‌ای

افغانستان امروز به یکی از کانون‌های کلیدی رقابت ژئوپولیتیک بدل شده است؛ جایی که طرح (امریکای بزرگ) ترامپ، در پیوند با شبکه گلوبالیست‌ها و نفوذ پاکستان، وضعیت پیچیده‌ای را رقم زده است.

پایگاه بگرام به‌عنوان نقطه حساس ژئوپولیتیک و نقش پاکستان به‌عنوان بازوی اجرایی واشنگتن، تهدیدی مستقیم علیه استقلال و امنیت ملی افغانستان و ایران به شمار می‌آید.

در چنین شرایطی، نشست‌های به ظاهر سیاسی و نهادهای مدنی افغانستان که قرار است در پاکستان برگزار شوند، می‌توانند به ابزاری برای مدیریت منافع استخباراتی اسلام‌آباد علیه طالبان تبدیل گردند. این نشست‌ها در پوشش فعالیت‌های سیاسی و مدنی، زمینه گسترش عملیات داعش خراسان علیه طالبان و کشورهای همسایه را فراهم کرده و در نهایت در راستای پروژه (امریکای بزرگ) ترامپ عمل خواهند کرد.

در مقابل، مردم افغانستان و جریان اپوزیسیون طالبان با عنوان (مجمع ملی) به‌عنوان تنها عامل بازدارنده واقعی، از طریق اجماع ملی قادر به خنثی‌سازی پروژه‌های تجزیه‌طلبانه و فشارهای خارجی هستند.

در همین راستا، دستور رهبر ایران برای تعامل حداکثری با افغانستان، در برابر دستور ترامپ مبنی بر فشار حداکثری بر ایران، نوعی موازنه منطقه‌ای ایجاد کرده و تلاش دارد افغانستان را به محور اصلی تعاملات استراتژیک و اقتصادی بدل سازد.

اتحاد مرحله‌ای ایران و افغانستان، با هدف بازنگری در ساختارهای سیاسی، اقتصادی و حتی ریفورم مرزی، تعریف منافع امنیتی و ژئوپولیتیکی مشترک، و جلب حمایت قدرت‌های منطقه‌ای و جهانی مانند روسیه، هند و چین، می‌تواند انسجام ملی مردم افغانستان را تقویت کرده و زمینه قیام علیه نفوذ پاکستان و بازپس‌گیری سرزمین‌ها در آن سوی خط دیورند را فراهم آورد.

تحلیل تاریخی نشان می‌دهد این مسیر پیشینه‌ای در دوران خراسان بزرگ دارد. تجربه‌های نادر افشار و احمدشاه درانی نمونه‌هایی از عملیاتی شدن گفتمان احیای امپراتوری خراسان هستند؛ زمانی که افغانستان و ایران در جغرافیای خراسان کبیر چندین بار موفق به فتح پنجاب شدند. این تجربه تاریخی ثابت می‌کند هماهنگی استراتژیک میان ایران و افغانستان می‌تواند موازنه قدرت منطقه‌ای ایجاد کرده و نفوذ دشمنان منطقه‌ای را محدود سازد.

احتمال بازپس‌گیری خط دیورند، در چارچوب این اتحاد و با الهام از تجربه تاریخی، جایگاه افغانستان را تقویت کرده و فشار استراتژیک بر پاکستان و آمریکا را افزایش خواهد داد.

در نهایت، سرنوشت افغانستان به هوشیاری مردم، اجماع ملی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های اتحاد منطقه‌ای بستگی دارد: یا افغانستان همچنان میدان بازی قدرت‌های بزرگ باقی خواهد ماند، یا استقلال و امنیت خود را در محور قدرت منطقه‌ای بازسازی و تثبیت خواهد کرد.

نویسنده: سید باقر احمدی