نگاهی به نظم چند قطبی جهان و فرصت تاریخی افغانستان!

گرچه در ابتدا قصد نداشتم به این موضوع بپردازم، اما حجم گسترده واکنشها و نقد های هموطنانم نسبت به اظهارات اخیر معاون سفیر جمهوری اسلامی ایران در کابل، فرصتی ایجاد کرد تا از یک بحث مقطعی فراتر رفته و موضوعی مهمتر را مطرح کنم: تغییر نظم جهانی، بازتعریف منافع کشورها و فرصت تاریخی افغانستان در عصر کریدورها.
مشکل اساسی بسیاری از تحلیلهای سیاسی افغانستان این است که هنوز رفتار قدرتها را با معیارهای گذشته می‌سنجند؛ در حالیکه جهان وارد مرحله جدیدی شده است. امروز رقابت قدرتها کمتر بر محور جنگ مستقیم و بیشتر بر سر اقتصاد، انرژی، مسیرهای ارتباطی و نفوذ ژیوپلیتیکی است.
جنگ اوکراین، بحران دریای سرخ و نا امنی مسیرهای دریایی، اهمیت کریدورهای زمینی را افزایش داده است.
در این میان، افغانستان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، از یک میدان صرفا امنیتی به یک نقطه مهم اتصال اسیای مرکزی، جنوب اسیا و غرب اسیا تبدیل شده است.
به همین دلیل، بسیاری از قدرتهای منطقه‌ای، حتی اگر از سیاستهای طالبان رضایت کامل نداشته باشند، از اغاز یک جنگ گسترده جدید در افغانستان حمایت نمیکنند؛ زیرا بی‌ثباتی افغانستان نه تنها امنیت منطقه را تهدید میکند، بلکه فرصتهای بزرگ اقتصادی و ترانزیتی را نیز از بین میبرد.
این سیاست به معنای تایید طالبان نیست. طالبان باید بدانند که مخالفت منطقه با جنگ، به معنای پذیرش انحصار قدرت نیست.
ثبات بدون مشارکت ملی، عدالت، اصلاحات و تعامل سازنده با جهان، پایدار نخواهد بود.
در مقابل، مخالفان طالبان نیز باید واقعیتهای جدید جهان را درک کنند. دوران انتظار برای تغییرات بزرگ از مسیر حمایت خارجی و جنگهای نیابتی رو به پایان است.
هیچ کشوری منافع ملی خود را قربانی اختلافات داخلی ما افغانها نخواهد کرد.
افغانستان امروز بیش از هر زمان دیگری به عقل راهبردی نیاز دارد؛ زیرا فرصت تاریخی این کشور تنها با شناخت تحولات جهان و ایجاد اجماع داخلی قابل استفاده است.
از جانب دیگر ، بزرگترین خطر افغانستان فقط بحران سیاسی نیست؛ بلکه ناتوانی در فهم زمانه است.
اگر این کشور همچنان در چرخه جنگ، رقابتهای داخلی و محاسبات گذشته باقی بماند، دیگران درباره اینده ما تصمیم خواهند گرفت.
اما اگر افغانستان بتواند امنیت، همگرایی ملی و سیاست متوازن منطقه‌ای ایجاد کند، میتواند از یک قربانی رقابت قدرتها به یکی از محورهای همکاری و اتصال اقتصادی اسیا تبدیل شود.
امروز نبرد اصلی افغانستان، نبرد بر سر فهم اینده است. ملتهایی پیروز میشوند که جغرافیای خود را به قدرت تبدیل کنند؛ و افغانستان اکنون در برابر یک انتخاب تاریخی قرار دارد:
چهار راه همکاری و توسعه، یا ادامه میدان جنگهای نیابتی.
سید باقرشاه ( احمدی)